مجید زارعی؛ مشاور و روان‌درمانگر
همیار سلامت روان استان کردستان

در روزهایی که صدای اخبار جنگ، نگرانی و ناامنی در فضای جامعه پررنگ می‌شود، بیش از همه باید به گروهی توجه کرد که آسیب‌پذیرتر از دیگران هستند: کودکان؛ کودکان جهان را از دریچه امنیت، ثبات و حضور آرام‌بخش بزرگ‌ترها می‌شناسند. وقتی این ثبات خدشه‌دار می‌شود، ذهن کودک ممکن است دچار اضطراب، ترس یا سردرگمی شود؛ حتی اگر مستقیماً در معرض خطر نباشد.

نخستین نکته مهم این است که بزرگسالان به یاد داشته باشند کودکان بسیار بیشتر از آنچه تصور می‌کنیم متوجه تنش‌های اطراف خود می‌شوند. لحن صدا، مکالمات بزرگ‌ترها، تصاویر تلویزیون و حتی سکوت‌های سنگین می‌تواند برای کودک پیام‌هایی نگران‌کننده داشته باشد.

 بنابراین مدیریت فضای عاطفی خانه یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های والدین و مراقبان است.

کاهش مواجهه با اخبار و تصاویر نگران‌کننده

یکی از اصول مهم در محافظت روانی از کودکان، محدود کردن تماس آن‌ها با اخبار جنگ است. تصاویر خشونت‌آمیز یا گزارش‌های مکرر می‌تواند باعث ایجاد ترس‌های شدید، کابوس شبانه و اضطراب مداوم در کودکان شود. بهتر است اخبار در حضور کودکان به طور مداوم دنبال نشود و در صورت طرح پرسش از سوی کودک، پاسخ‌ها کوتاه، صادقانه و متناسب با سن او باشند.

در صورت شنیدن صدای انفجار یا بمباران

اگر کودک صدای انفجار، آژیر یا بمباران را بشنود، واکنش بزرگسالان اهمیت بسیار زیادی دارد. اولین اقدام این است که والدین یا مراقبان تلاش کنند آرامش خود را حفظ کنند، زیرا کودکان از هیجان و اضطراب بزرگ‌ترها به سرعت تأثیر می‌گیرند. نزدیک شدن به کودک، در آغوش گرفتن او و توضیحی ساده مانند «صدایی بود که ما الان در حال مراقبت از خودمان هستیم» می‌تواند به کاهش ترس کمک کند. در چنین موقعیت‌هایی بهتر است کودک تنها گذاشته نشود و در کنار بزرگسالان احساس حمایت و امنیت داشته باشد.

ایجاد احساس امنیت

کودکان در شرایط بحران بیش از هر چیز به احساس امنیت نیاز دارند. حضور آرام و اطمینان‌بخش والدین، در آغوش گرفتن کودک و گفتن جملاتی مانند «ما مراقب تو هستیم» یا «الان کنار هم هستیم» می‌تواند اثر بسیار مثبتی داشته باشد. کودکان از واکنش بزرگسالان می‌آموزند که آیا باید بترسند یا می‌توانند آرام بمانند.

حفظ برنامه‌های روزمره

در روزهای بحرانی، حفظ برنامه‌های عادی زندگی اهمیت زیادی دارد. زمان خواب، وعده‌های غذایی، بازی، درس خواندن یا فعالیت‌های روزانه اگر تا حد امکان در همان چارچوب قبلی ادامه یابد، به کودک کمک می‌کند حس ثبات و کنترل بیشتری داشته باشد.

گوش دادن به احساسات کودک

برخی کودکان ممکن است درباره جنگ سؤال‌های زیادی بپرسند و برخی دیگر سکوت کنند. هر دو واکنش طبیعی است. مهم این است که به کودک فرصت بیان احساسات داده شود.

 اگر کودک بگوید می‌ترسد یا نگران است، بهتر است این احساسات را انکار نکنیم. جمله‌هایی مانند «می‌فهمم که ترسیدی» یا «طبیعی است که نگران باشی» به کودک کمک می‌کند احساسات خود را بهتر مدیریت کند.

استفاده از بازی و نقاشی برای تخلیه هیجانی

کودکان اغلب احساسات خود را از طریق بازی یا نقاشی بیان می‌کنند. فراهم کردن فرصت برای بازی آزاد، داستان‌گویی یا نقاشی می‌تواند به آن‌ها کمک کند اضطراب خود را تخلیه کنند. در چنین شرایطی، بازی برای کودک فقط سرگرمی نیست، بلکه ابزاری برای تنظیم هیجانات است

الگوی آرامش بودن

شاید مهم‌ترین نکته این باشد که کودکان از رفتار بزرگسالان الگو می‌گیرند. والدینی که با وجود نگرانی‌ها تلاش می‌کنند آرامش خود را حفظ کنند، به کودک پیام می‌دهند که شرایط قابل مدیریت است. مراقبت از سلامت روان والدین در واقع بخشی از مراقبت از کودکان است.

در نهایت باید به یاد داشت که حتی در دشوارترین روزها، حضور آگاهانه و حمایت‌گرانه بزرگسالان می‌تواند سپری قدرتمند برای روان کودک باشد. کودکان بیش از هر چیز به اطمینان، محبت و ثبات نیاز دارند؛ چیزهایی که حتی در میان نااطمینانی‌های بیرونی نیز می‌توان برای آن‌ها فراهم کرد.