تبیین مفهوم تاب آوری در گردشگری

نشست تخصصی «تبیین مفهوم تاب آوری در گردشگری» روز چهارشنبه ۷ مرداد به همت رشد اندیشان یزد برگزار می‌شود.
این برنامه با حضور دکتر محمدرضا مقدسی، معاونت پژوهشی جمعیت همیاران سلامت روان ایران، فرصتی برای بررسی یکی از مهم‌ترین مفاهیم روز در حوزه توسعه گردشگری، مدیریت بحران و پایداری اجتماعی فراهم می‌کند.
برگزاری چنین نشست‌هایی در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که صنعت گردشگری در سال‌های اخیر با انواع تکانه‌های محیطی، اقتصادی و اجتماعی روبه‌رو بوده است و بیش از هر زمان دیگری به فهم عمیق تاب‌آوری یا resiliency نیاز دارد.

تاب‌آوری یا resiliency در گردشگری به ظرفیت یک مقصد، یک کسب‌وکار یا یک شبکه خدماتی برای مواجهه با بحران، حفظ عملکرد اصلی، بازسازی توان عملیاتی و حرکت به سوی شرایط بهتر گفته می‌شود. این مفهوم در سال‌های اخیر جایگاه مهمی در ادبیات توسعه پایدار پیدا کرده است، چون صنعت گردشگری از جمله حوزه‌هایی است که به شدت از تغییرات اقلیمی، بحران‌های اقتصادی، همه‌گیری‌های جهانی، دگرگونی‌های اجتماعی و نوسانات سیاسی تاثیر می‌پذیرد. هر اندازه یک مقصد گردشگری آمادگی بیشتری برای واکنش سنجیده و بازسازی هوشمندانه داشته باشد، امکان ماندگاری و رشد آن نیز بیشتر خواهد شد.

در تبیین مفهوم تاب آوری در گردشگری باید به این نکته توجه داشت که تاب‌آوری یک وضعیت ثابت نیست. تاب‌آوری یک فرایند پویا است که از آمادگی پیش از بحران آغاز می‌شود، در زمان بحران خود را نشان می‌دهد و پس از بحران در قالب بازسازی، یادگیری و اصلاح ساختارها ادامه پیدا می‌کند. به همین دلیل، مقصدهای گردشگری تاب‌آور مقصدهایی هستند که قدرت سازگاری بالایی دارند، از تجربه‌های گذشته درس می‌گیرند و می‌توانند خود را با شرایط تازه هماهنگ کنند.

یکی از مهم‌ترین ابعاد تاب‌آوری در گردشگری، انطباق‌پذیری است. انطباق‌پذیری به این معناست که فعالان این حوزه بتوانند در برابر شرایط تازه، تصمیم‌های نو بگیرند و الگوهای عملیاتی خود را تغییر دهند. برای نمونه، زمانی که تقاضای سفر کاهش می‌یابد، برخی واحدهای اقامتی یا خدماتی با تغییر شیوه ارائه خدمات، تعریف بازارهای تازه یا بهره‌گیری از فناوری‌های نوین می‌توانند بخشی از آسیب را کنترل کنند. این توانایی در عمل به حفظ پویایی اقتصادی مقصد کمک می‌کند.

موضوع مهم دیگر، تنوع در محصولات و بازارهای گردشگری است. مقصدی که تنها بر یک فصل خاص، یک گروه محدود از مسافران یا یک نوع خدمت تکیه دارد، در برابر بحران‌ها شکنندگی بیشتری خواهد داشت. در مقابل، مقصدی که از تنوع جاذبه، تنوع خدمات، تنوع مخاطب و تنوع مسیرهای درآمدی برخوردار است، قدرت بیشتری برای عبور از شرایط دشوار خواهد داشت. این موضوع یکی از پایه‌های اصلی تاب‌آوری یا resiliency در گردشگری به شمار می‌آید.

نقش جوامع محلی نیز در این میان بسیار تعیین‌کننده است. هیچ مقصد گردشگری نمی‌تواند جدا از مردم بومی، ساختار اجتماعی محلی و ظرفیت‌های فرهنگی خود به تاب‌آوری واقعی برسد. زمانی که میان مدیران، فعالان گردشگری، سازمان‌های مردم‌نهاد و جامعه محلی پیوندی سازنده وجود داشته باشد، امکان واکنش سریع‌تر و کارآمدتر در شرایط بحرانی افزایش پیدا می‌کند. سرمایه اجتماعی، حس تعلق، اعتماد عمومی و مشارکت مردم از عناصر مهمی هستند که قدرت تاب‌آوری مقصد را بالا می‌برند.

از سوی دیگر، مدیریت دانش و یادگیری مستمر نیز در این حوزه جایگاه مهمی دارد. نظام‌های گردشگری تاب‌آور، تجربه بحران‌ها را به دانش تبدیل می‌کنند. این تجربه‌ها می‌توانند به بهبود برنامه‌ریزی، بازنگری در سیاست‌ها، اصلاح زیرساخت‌ها و ارتقای آموزش نیروی انسانی منجر شوند. هر اندازه مدیران و برنامه‌ریزان از اطلاعات دقیق‌تر و تحلیل واقع‌بینانه‌تری برخوردار باشند، امکان طراحی پاسخ‌های بهتر برای آینده نیز بیشتر خواهد شد.

ارتباط تاب‌آوری با توسعه پایدار گردشگری نیز بسیار روشن است. توسعه پایدار در گردشگری زمانی معنا پیدا می‌کند که منابع طبیعی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی یک مقصد در برابر فشارها و بحران‌ها قدرت ماندگاری داشته باشند. تاب‌آوری در اینجا به حفظ تعادل میان بهره‌برداری، حفاظت، مشارکت اجتماعی و رشد اقتصادی کمک می‌کند. در نتیجه، توجه به تاب‌آوری یا resiliency می‌تواند مسیر توسعه گردشگری را از نگاه کوتاه‌مدت به سوی نگاه راهبردی و آینده‌نگر هدایت کند.

نشست «تبیین مفهوم تاب آوری در گردشگری» با حضور دکتر محمدرضا مقدسی، معاونت پژوهشی جمعیت همیاران سلامت روان ایران، در روز چهارشنبه ۷ مرداد و به همت رشد اندیشان یزد برگزار می‌شود. این برنامه می‌تواند زمینه‌ای مناسب برای گفت‌وگو درباره پیوند میان دانش تاب‌آوری، برنامه‌ریزی گردشگری، ظرفیت‌های اجتماعی و چشم‌انداز توسعه پایدار در ایران فراهم سازد. پرداختن علمی و کاربردی به این موضوع، به ویژه در شرایط امروز، می‌تواند به ارتقای آگاهی فعالان گردشگری، مدیران محلی و علاقه‌مندان این حوزه کمک کند و افق تازه‌ای در فهم تاب‌آوری در گردشگری بگشاید.