به گزارش ایرنا؛ انتشار این کتاب گامی تازه در مسیر توسعه دانش تاب‌آوری در ایران به شمار می‌آید؛ حوزه‌ای که در سال‌های اخیر توجه پژوهشگران علوم اجتماعی، روان‌شناسی و سیاست‌گذاران اجتماعی را به خود جلب کرده است.

«درسنامه تاب‌آوری اجتماعی» در ۹۸ صفحه و در قالب ۱۰ فصل تنظیم شده و کوشیده است تصویری روشن از مفهوم تاب‌آوری اجتماعی، ابعاد آن و سازوکارهای تقویت آن در جوامع ارائه دهد. این اثر با رویکردی آموزشی و کاربردی نوشته شده و مخاطبان آن طیفی از پژوهشگران، دانشجویان، مدیران اجتماعی، فعالان حوزه رفاه و علاقه‌مندان به موضوع تاب‌آوری را در بر می‌گیرد. نویسنده تلاش کرده است در این کتاب ضمن معرفی مبانی نظری تاب‌آوری، راهبردها و چشم‌اندازهای توسعه آن در سطح جامعه را نیز بررسی کند.

در سال‌های اخیر مفهوم تاب‌آوری یا resiliency به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در مدیریت بحران، توسعه اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی مطرح شده است. جوامع معاصر با مجموعه‌ای از چالش‌ها مانند بحران‌های اقتصادی، بلایای طبیعی، تحولات فرهنگی و فشارهای اجتماعی روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی توانایی جوامع برای سازگاری، بازسازی و ادامه مسیر توسعه اهمیت فراوانی پیدا می‌کند. تاب‌آوری اجتماعی به مجموعه ظرفیت‌ها، منابع و توانمندی‌هایی اشاره دارد که به افراد، گروه‌ها و نهادهای اجتماعی کمک می‌کند در برابر فشارها و بحران‌ها ایستادگی کنند و مسیر بازسازی و پیشرفت را دنبال نمایند.

درسنامه تاب‌آوری اجتماعی با تمرکز بر همین نگاه، تلاش می‌کند چارچوبی مفهومی برای درک بهتر این پدیده ارائه دهد. در فصل‌های مختلف کتاب به موضوعاتی مانند تعریف و مبانی تاب‌آوری اجتماعی، عوامل شکل‌دهنده آن، نقش سرمایه اجتماعی در افزایش تاب‌آوری، اهمیت مشارکت اجتماعی، نقش آموزش و یادگیری اجتماعی و سازوکارهای تقویت ظرفیت‌های جامعه پرداخته شده است. نویسنده در این اثر نشان می‌دهد که تاب‌آوری اجتماعی حاصل تعامل عوامل مختلفی است که در سطح فردی، خانوادگی، سازمانی و اجتماعی عمل می‌کنند.

یکی از محورهای مهم این کتاب بررسی ابعاد مختلف تاب‌آوری اجتماعی است.

این ابعاد شامل ظرفیت‌های فرهنگی، اقتصادی، نهادی و ارتباطی جامعه می‌شود. جامعه‌ای که از شبکه‌های اجتماعی فعال، اعتماد عمومی، همبستگی اجتماعی و ساختارهای حمایتی برخوردار باشد توان بیشتری برای مواجهه با بحران‌ها دارد. نویسنده در این اثر تأکید می‌کند که تاب‌آوری اجتماعی به معنای حذف مشکلات نیست، بلکه به معنای توانایی مدیریت چالش‌ها، سازگاری با شرایط جدید و تبدیل بحران به فرصت برای رشد و تحول است.

بخش دیگری از کتاب به سازوکارهای تقویت تاب‌آوری اجتماعی اختصاص یافته است. در این بخش به نقش آموزش، توانمندسازی اجتماعی، توسعه مهارت‌های فردی و جمعی، تقویت مشارکت شهروندان و ایجاد شبکه‌های حمایتی اشاره شده است. این سازوکارها می‌توانند به ارتقای ظرفیت جامعه برای مقابله با بحران‌ها کمک کنند و زمینه‌ساز توسعه پایدار شوند. در این میان نقش نهادهای آموزشی، سازمان‌های اجتماعی و مراکز پژوهشی در گسترش فرهنگ تاب‌آوری بسیار مهم ارزیابی شده است.

در فصل‌هایی از این درسنامه، راهبردها و چشم‌اندازهای توسعه تاب‌آوری اجتماعی نیز مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده تلاش کرده است نشان دهد که برنامه‌ریزی اجتماعی و سیاست‌گذاری عمومی چگونه می‌تواند به افزایش تاب‌آوری در سطح جامعه کمک کند. توسعه سرمایه اجتماعی، تقویت اعتماد عمومی، توجه به عدالت اجتماعی و افزایش مشارکت شهروندان از جمله عواملی هستند که می‌توانند به شکل‌گیری جامعه‌ای تاب‌آور کمک کنند.

انتشار این کتاب در چارچوب مأموریت ملی دانشگاهی تاب‌آوری انجام شده است.

این مأموریت با هدف گسترش دانش، آموزش و فرهنگ تاب‌آوری در جامعه شکل گرفته و تلاش دارد از طریق پژوهش، آموزش و تولید منابع علمی به ارتقای ظرفیت‌های اجتماعی کشور کمک کند. درسنامه تاب‌آوری اجتماعی در این مسیر می‌تواند به عنوان یک منبع آموزشی و مرجع اولیه برای علاقه‌مندان و پژوهشگران مورد استفاده قرار گیرد.

دکتر محمدرضا مقدسی نویسنده این اثر پژوهشگر شناخته‌شده حوزه تاب‌آوری ایران است. او زاده کرمانشاه است و سال‌ها در زمینه آموزش، پژوهش و ترویج مفهوم تاب‌آوری فعالیت داشته است. دکتر مقدسی بنیان‌گذار «خانه تاب‌آوری» است؛ پایگاهی تخصصی که با هدف توسعه آموزش‌های مرتبط با تاب‌آوری و گسترش این مفهوم در جامعه شکل گرفته است. این مجموعه در سال‌های گذشته تلاش کرده است با برگزاری دوره‌های آموزشی، کارگاه‌های تخصصی و فعالیت‌های علمی، زمینه آشنایی بیشتر جامعه با موضوع تاب‌آوری را فراهم کند.

در کنار فعالیت‌های آموزشی، دکتر مقدسی آثار متعددی در حوزه تاب‌آوری تألیف کرده است. از جمله آثار دیگر او می‌توان به کتاب‌های «تاب‌آوری زنان»، «تاب‌آوری کودکان»، «پرورش تاب‌آوری» و «تاب‌آوری اقدام در کوچینگ» اشاره کرد. این آثار هر کدام با تمرکز بر گروه‌ها یا رویکردهای خاصی از تاب‌آوری تدوین شده‌اند و تلاش دارند ابعاد مختلف این مفهوم را در بستر اجتماعی و انسانی مورد بررسی قرار دهند.

درسنامه تاب‌آوری اجتماعی می‌کوشد با ارائه چارچوبی منسجم از مفاهیم، ابعاد و راهبردهای تاب‌آوری اجتماعی، به توسعه ادبیات علمی این حوزه کمک کند. همچنین می‌تواند برای دانشجویان رشته‌های علوم اجتماعی، روان‌شناسی، مددکاری اجتماعی، مدیریت و سایر حوزه‌های مرتبط منبعی مفید به شمار آید.

با توجه به افزایش پیچیدگی مسائل اجتماعی در جهان معاصر، توجه به ظرفیت‌های تاب‌آوری بیش از پیش اهمیت یافته است. جوامعی که بتوانند با استفاده از دانش، آموزش و مشارکت اجتماعی این ظرفیت‌ها را تقویت کنند، در برابر بحران‌ پایدارتر خواهند بود و مسیر توسعه را با اطمینان بیشتری ادامه خواهند داد. انتشار آثاری مانند درسنامه تاب‌آوری اجتماعی می‌تواند گامی در جهت گسترش این نگاه و تقویت فرهنگ تاب‌آوری در جامعه باشد.