پایگاه جمعیت همیاران
سلامت روان اجتماعی ایران
شبکه‌سازی در مددکاری اجتماعی
شبکه‌سازی (Networking) فرایند آگاهانه، هدفمند و پویا برای ایجاد، حفظ و توسعه روابط میان افراد، گروه‌ها، سازمان‌ها و نهادها با هدف تبادل منابع، اطلاعات، حمایت، تجربه و همکاری است. شبکه‌سازی مبتنی بر ارتباطات افقی و چندسویه است و الزاماً ساختار سلسله‌مراتبی ندارد.
تحولات شتابان اجتماعی، گسترش مسائل پیچیده انسانی و افزایش نابرابری‌های اجتماعی، حرفه مددکاری اجتماعی را با مسئولیت‌های گسترده‌تری مواجه کرده است.
در چنین شرایطی، رویکردهای سنتی و فردمحور دیگر پاسخگوی نیازهای چندلایه جامعه نیستند.
 خدیجه عزیزی روانشناس استثنایی و مترجم زبان اشاره خانه تاب آوری در ادامه آورده است شبکه‌سازی است؛ مفهومی که به مددکار اجتماعی امکان می‌دهد از ظرفیت‌های متنوع انسانی، نهادی و اجتماعی برای حمایت مؤثر از افراد و گروه‌های هدف استفاده کند.
شبکه‌سازی یکی از رویکردهای کلیدی در مددکاری اجتماعی است که با ایجاد ارتباط میان افراد، نهادها و منابع، به افزایش اثربخشی مداخلات اجتماعی کمک می‌کند.
این مفهوم با تیم‌سازی تفاوت‌های اساسی دارد و نقش مهمی در توانمندسازی فردی و اجتماعی ایفا می‌کند. شناخت جایگاه شبکه‌سازی برای پاسخ‌گویی مؤثر به مسائل پیچیده اجتماعی امری ضروری است.
شبکه‌سازی بخشی از هویت حرفه‌ای مددکاری اجتماعی محسوب می‌شود و نقش تعیین‌کننده‌ای در فرایند توانمندسازی فردی و اجتماعی دارد.

تعریف شبکه‌سازی

شبکه‌سازی به فرایند آگاهانه، هدفمند و مستمر ایجاد، حفظ و توسعه روابط میان افراد، گروه‌ها، سازمان‌ها و نهادها اطلاق می‌شود؛ روابطی که با هدف تبادل اطلاعات، منابع، حمایت‌ها، تجربه‌ها و فرصت‌های همکاری شکل می‌گیرند. در شبکه‌سازی، تمرکز صرفاً بر رابطه‌های رسمی و سازمانی نیست، بلکه پیوندهای غیررسمی، محلی و اجتماعی نیز جایگاه مهمی دارند. شبکه‌سازی مبتنی بر تعاملات افقی و چندسویه است و برخلاف ساختارهای سلسله‌مراتبی، بر اعتماد، مشارکت و منافع متقابل استوار است.

در حوزه مددکاری اجتماعی، شبکه‌سازی به معنای شناسایی و فعال‌سازی تمام ظرفیت‌های موجود در پیرامون مددجو و جامعه است؛ ظرفیتی که می‌تواند شامل خانواده، همسایگان، نهادهای دولتی، سازمان‌های مردم‌نهاد، گروه‌های داوطلب، متخصصان بین‌رشته‌ای و حتی رسانه‌ها باشد. به‌این‌ترتیب، شبکه‌سازی به ابزاری کلیدی برای ارائه خدمات جامع و پایدار تبدیل می‌شود.

 شبکه‌سازی از منظر علوم اجتماعی

از دیدگاه علوم اجتماعی، شبکه‌سازی ارتباط تنگاتنگی با مفهوم سرمایه اجتماعی دارد. سرمایه اجتماعی به منابعی اشاره دارد که از طریق روابط اجتماعی، اعتماد متقابل و هنجارهای مشترک در دسترس افراد و گروه‌ها قرار می‌گیرد. شبکه‌های اجتماعی قوی، امکان دسترسی به حمایت‌های عاطفی، اطلاعاتی و مادی را افزایش می‌دهند و نقش مهمی در کاهش آسیب‌های اجتماعی ایفا می‌کنند.

در این چارچوب، شبکه‌سازی یک سازوکار قدرت اجتماعی محسوب می‌شود که می‌تواند نابرابری‌ها را کاهش داده و فرصت‌های جدیدی برای گروه‌های محروم ایجاد کند.
مددکاری اجتماعی، به‌عنوان حرفه‌ای مبتنی بر عدالت اجتماعی، از شبکه‌سازی برای بازتوزیع عادلانه منابع و تقویت صدای گروه‌های کم‌برخوردار استفاده می‌کند.

تعریف تیم‌سازی

تیم‌سازی به فرایند شکل‌دهی، سازمان‌دهی و تقویت یک گروه مشخص از افراد گفته می‌شود که برای دستیابی به هدفی مشترک و معین گرد هم آمده‌اند.
در تیم‌سازی، اعضا معمولاً نقش‌ها و مسئولیت‌های مشخصی دارند و تحت یک ساختار مدیریتی یا سازمانی فعالیت می‌کنند.
تیم‌ها اغلب برای اجرای یک پروژه، برنامه یا مأموریت خاص تشکیل می‌شوند و عمر آن‌ها می‌تواند محدود یا بلندمدت باشد.

در تیم‌سازی، هماهنگی درون‌گروهی، تقسیم کار و دستیابی به نتیجه مشخص اهمیت بالایی دارد. این رویکرد بیشتر در ساختارهای سازمانی و پروژه‌محور کاربرد دارد و تمرکز آن بر عملکرد جمعی در چارچوب اهداف از پیش تعیین‌شده است.

تفاوت شبکه‌سازی با تیم‌سازی

اگرچه شبکه‌سازی و تیم‌سازی هر دو بر تعامل و همکاری تأکید دارند، اما از نظر ماهیت، ساختار و کارکرد تفاوت‌های اساسی با یکدیگر دارند.
شبکه‌سازی ساختاری باز، پویا و منعطف دارد و عضویت در آن می‌تواند متغیر و غیررسمی باشد. در مقابل، تیم‌سازی معمولاً ساختاری بسته‌تر و سازمان‌یافته‌تر دارد و اعضای آن برای مدت مشخصی به یکدیگر متعهد هستند.

هدف شبکه‌سازی، ایجاد پیوندهای گسترده برای تبادل منابع و حمایت متقابل است، درحالی‌که تیم‌سازی بر تحقق یک هدف مشخص و قابل اندازه‌گیری تمرکز دارد.
روابط در شبکه‌سازی عمدتاً افقی و مبتنی بر تعامل برابر است، اما در تیم‌سازی ممکن است روابط عمودی و سلسله‌مراتبی نیز وجود داشته باشد.
از این منظر، می‌توان گفت تیم‌سازی بخشی از شبکه‌سازی است، اما شبکه‌سازی دامنه‌ای وسیع‌تر و کارکردی پایدارتر دارد.

جایگاه شبکه‌سازی در مددکاری اجتماعی

مددکاری اجتماعی حرفه‌ای است که در بستر روابط انسانی معنا پیدا می‌کند. مددکار اجتماعی نه‌تنها با فرد مددجو، بلکه با خانواده، جامعه محلی، نهادهای حمایتی و ساختارهای کلان اجتماعی در ارتباط است. شبکه‌سازی در این میان، ابزاری است که به مددکار اجتماعی امکان می‌دهد این سطوح مختلف را به یکدیگر متصل کرده و مداخلاتی هماهنگ و مؤثر طراحی کند.

در عمل، مددکاری اجتماعی بدون شبکه‌سازی به فعالیتی محدود و مقطعی تبدیل می‌شود.
مددکار اجتماعی از طریق شبکه‌سازی می‌تواند منابع پنهان یا بلااستفاده را شناسایی کرده، همکاری‌های بین‌نهادی ایجاد کند و از تکرار و موازی‌کاری جلوگیری نماید. به همین دلیل، شبکه‌سازی یکی از شایستگی‌های اصلی حرفه مددکاری اجتماعی محسوب می‌شود.

 اهمیت شبکه‌سازی در مددکاری اجتماعی

یکی از مهم‌ترین کارکردهای شبکه‌سازی، افزایش اثربخشی مداخلات اجتماعی است. مسائل اجتماعی معمولاً ماهیتی چندبعدی دارند و نیازمند پاسخ‌های هماهنگ در حوزه‌های روانی، اقتصادی، آموزشی و حقوقی هستند. شبکه‌سازی به مددکار اجتماعی این امکان را می‌دهد که از تخصص‌ها و منابع متنوع برای پاسخ‌گویی به این پیچیدگی‌ها استفاده کند.

از سوی دیگر، شبکه‌سازی دسترسی مددجویان به منابع را تسهیل می‌کند. بسیاری از افراد آسیب‌پذیر از خدمات موجود آگاهی ندارند یا به‌دلیل محدودیت‌های اجتماعی و اقتصادی قادر به استفاده از آن‌ها نیستند. مددکار اجتماعی با تکیه بر شبکه‌های حرفه‌ای و اجتماعی، مسیر دسترسی به این خدمات را هموار می‌سازد.

شبکه‌سازی همچنین نقش مهمی در کاهش اتلاف منابع و جلوگیری از موازی‌کاری دارد. هماهنگی میان نهادها و سازمان‌ها از طریق شبکه‌سازی، موجب استفاده بهینه از امکانات موجود و افزایش بهره‌وری نظام خدمات اجتماعی می‌شود.

شبکه‌سازی و توانمندسازی اجتماعی

توانمندسازی یکی از مفاهیم محوری در مددکاری اجتماعی است. توانمندسازی به فرایندی اشاره دارد که طی آن افراد و گروه‌ها به آگاهی، مهارت و منابع لازم برای کنترل بیشتر بر زندگی خود دست می‌یابند. این فرایند، فراتر از کمک‌رسانی کوتاه‌مدت است و بر ایجاد ظرفیت‌های پایدار تمرکز دارد.

شبکه‌سازی نقش اساسی در توانمندسازی ایفا می‌کند، زیرا افراد را از انزوای اجتماعی خارج کرده و آن‌ها را به شبکه‌ای از حمایت‌ها و فرصت‌ها متصل می‌سازد. وقتی مددجو در یک شبکه اجتماعی فعال قرار می‌گیرد، احساس تعلق، اعتمادبه‌نفس و خودکارآمدی او افزایش می‌یابد و زمینه مشارکت فعال‌تر در جامعه فراهم می‌شود.

نقش شبکه‌سازی در توانمندسازی مددجویان

در فرایند توانمندسازی، مددکار اجتماعی از شبکه‌سازی برای شناسایی منابع حمایتی رسمی و غیررسمی استفاده می‌کند. این منابع می‌توانند شامل حمایت خانوادگی، گروه‌های همیار، فرصت‌های شغلی، آموزش‌های مهارتی و خدمات تخصصی باشند. شبکه‌سازی به مددجو کمک می‌کند تا به‌تدریج از وابستگی به خدمات حمایتی خارج شده و به کنشگری فعال در زندگی خود تبدیل شود.

همچنین شبکه‌سازی مهارت‌های اجتماعی مددجو را تقویت می‌کند. تعامل با افراد و نهادهای مختلف، فرصت یادگیری، تجربه مشارکت و افزایش سرمایه اجتماعی را فراهم می‌آورد که همگی از مؤلفه‌های اساسی توانمندسازی هستند.

شبکه‌سازی در رویکرد جامعه‌محور

در مددکاری اجتماعی جامعه‌محور، تمرکز اصلی بر ظرفیت‌ها و توانمندی‌های درون جامعه است. شبکه‌سازی در این رویکرد، ابزاری برای پیوند دادن اعضای جامعه، تقویت مشارکت محلی و ایجاد حس مسئولیت جمعی محسوب می‌شود. شبکه‌های محلی فعال می‌توانند نقش مهمی در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی ایفا کنند.

مددکار اجتماعی در این چارچوب، نقش تسهیل‌گر دارد و با ایجاد و تقویت شبکه‌های محلی، زمینه خوداتکایی و پایداری اجتماعی را فراهم می‌سازد.

 چالش‌های شبکه‌سازی در مددکاری اجتماعی

با وجود اهمیت فراوان شبکه‌سازی، موانعی نیز در مسیر اجرای مؤثر آن وجود دارد. ضعف فرهنگ همکاری بین‌نهادی، ساختارهای اداری جزیره‌ای، رقابت‌های سازمانی و کمبود آموزش تخصصی از جمله چالش‌های رایج در این حوزه هستند. غلبه بر این چالش‌ها نیازمند تغییر نگرش، تقویت مهارت‌های حرفه‌ای و حمایت سیاست‌گذاران اجتماعی است.

 آینده شبکه‌سازی در مددکاری اجتماعی

آینده مددکاری اجتماعی به‌طور فزاینده‌ای به رویکردهای شبکه‌محور وابسته است. با گسترش فناوری‌های ارتباطی و شبکه‌های اجتماعی دیجیتال، امکان ایجاد شبکه‌های گسترده‌تر و کارآمدتر فراهم شده است. این تحولات، فرصت‌های جدیدی برای ارتقای کیفیت خدمات اجتماعی و توانمندسازی پایدار ایجاد می‌کنند، مشروط بر آن‌که با اصول اخلاق حرفه‌ای و مشارکت واقعی همراه باشند.
شبکه‌سازی مفهومی بنیادین و متفاوت از تیم‌سازی است که در مددکاری اجتماعی نقشی حیاتی ایفا می‌کند. شبکه‌سازی با ایجاد پیوند میان افراد، نهادها و منابع، زمینه مداخلات مؤثرتر و توانمندسازی پایدار را فراهم می‌سازد. در دنیای پیچیده امروز، مددکاری اجتماعی بدون شبکه‌سازی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای متنوع جامعه باشد. توسعه و تقویت شبکه‌های اجتماعی و حرفه‌ای، گامی اساسی در مسیر تحقق عدالت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی افراد و جوامع است.


۴ بازدید


۰ امتیاز


۰ نظر
نظرات کاربران


هنوز هیچ نظری ثبت نشده است !
نظر شما چیست ؟!
شما نیز می توانید نظر خود را راجب این مقاله در زیر بنویسید !
نام کامل شما * :
نام کامل خود را وارد کنید !
آدرس ایمیل شما :
آدرس ایمیل خود را وارد کنید !
متن نظر شما :
نظر خود را به فارسی در بالا بنویسید !
کد امنیتی :
کد امنیتی روبرو را وارد نمایید !
انسان خوشبخت نمی شود اگر برای خوشبختی دیگران نکوشد !
شما هم می توانید در این کار سهیم باشید ! کمک های مالی شما مایه دلگرمی ماست !
دریافت کمک های مردمی
جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران
جمعیت همیاران سلامت روان با هدف افزایش توانمندی اقشار مختلف جامعه در راستای افزایش سطح سلامت روان و پیشگیری از آسیب های اجتماعی فعالیت می نماید. باور ما بر این است که با افزایش مشارکت جویی و احترام به خرد جمعی و رویکرد تسهیل گرانه می توانیم در ارتقای سطح کیفیت زندگی اقشار جامعه تاثیر داشته باشیم. این سایت با همت و تلاش و پیگیری مستمر جناب آقای حمید بیخسته مدیر روابط عمومی جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی کشور در سال 1395 راه اندازی گردید.
تمامی حقوق محفوظ و متعلق به جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران می باشد .
Copyright © 2015 for HamyaranIran.ir , By SmProgram web Developer , All rights reserved .