مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ نگاهی همه‌جانبه دارد و مشکلات و نیازهای انسان را در سطوح فردی، خانوادگی، گروهی و اجتماعی بررسی می‌کند و مداخلات متناسب با هر سطح را اجرا می‌نماید.

دکترمحمدرضا مقدسی مدیر و مؤسس خانه تاب‌آوری
مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ یک رویکرد در حرفه مددکاری اجتماعی است که گستره فعالیت‌ها و مداخلات مددکار اجتماعی را از سطح فردی تا سطح اجتماعی و فرهنگی پوشش می‌دهد. در این رویکرد، مددکار اجتماعی علاوه بر مشکلات فردی و خانوادگی، تأثیر محیط اجتماعی، ساختارهای فرهنگی و ارزش‌های جامعه را نیز مد نظر قرار می‌دهد.
می‌توان آن را در سطوح زیر توضیح داد:
سطح فردی: تمرکز بر نیازها، مشکلات و توانمندی‌های فرد است. مددکار به کمک مشاوره، حمایت روانی و آموزش مهارت‌ها، تلاش می‌کند فرد را توانمند سازد. مثال: کمک به فرد برای مقابله با اضطراب یا مهارت‌های اجتماعی.
سطح خانواده و گروه: تمرکز بر تعاملات خانوادگی و گروهی، رفع تعارض‌ها، آموزش مهارت‌های ارتباطی و حمایت از روابط مثبت بین اعضا. مثال: کار با خانواده‌های درگیر خشونت یا آموزش والدگری موثر.
سطح جامعه و فرهنگ: توجه به محیط اجتماعی، ساختارهای فرهنگی، ارزش‌ها و نهادهای جامعه و تلاش برای تغییرات مثبت اجتماعی. مثال: برنامه‌های آگاه‌سازی جامعه درباره حقوق کودکان یا مبارزه با تبعیض فرهنگی.

دکتر محمدرضا مقدسی، مشاور عالی ماموریت ملی تاب‌آوری فرهنگی، بیان می‌کند که مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ نگاهی همه‌جانبه دارد و مشکلات و نیازهای انسان را در سطوح فردی، خانوادگی، گروهی و اجتماعی بررسی می‌کند و مداخلات متناسب با هر سطح را اجرا می‌نماید.

مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ یک رویکرد جامع و چندسطحی در علم مددکاری اجتماعی است که هدف آن ارتقای رفاه انسان‌ها و جامعه در تمامی ابعاد زندگی است. این رویکرد محدود به حل مشکلات فردی نیست و عوامل فرهنگی، اجتماعی و ساختاری که بر زندگی افراد تأثیر می‌گذارند را نیز بررسی می‌کند. مددکاری اجتماعی در این چارچوب تلاش می‌کند نیازهای شخصی و روانی افراد را رفع کند و شرایط محیطی و اجتماعی آن‌ها را بهبود بخشد تا تغییر پایدار و مثبت در زندگی افراد و جامعه ایجاد شود.

در سطح فردی، مددکاری اجتماعی به بررسی نیازها و مشکلات شخصی می‌پردازد. هر انسان در طول زندگی خود با چالش‌های مختلفی مواجه می‌شود که سلامت روان، کارکرد اجتماعی، کیفیت زندگی و روابط بین فردی او را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در این سطح، مددکار اجتماعی به فرد کمک می‌کند تا مهارت‌های مقابله‌ای خود را تقویت کند، راهکارهای عملی برای حل مشکلات پیدا کند و توانمندی‌های خود را شناسایی و توسعه دهد. این مداخلات شامل مشاوره روانی، آموزش مهارت‌های زندگی، حمایت در بحران‌های شخصی و هدایت فرد به منابع اجتماعی و درمانی هستند. تمرکز در این مرحله بر ارتقای توانمندی‌های فردی و کاهش مشکلات روانی و اجتماعی است تا فرد بتواند زندگی خود را بهبود بخشد و از پتانسیل‌های خود استفاده کند.

مددکاری اجتماعی در سطح خانواده و گروه‌ها نیز فعالیت دارد. خانواده اولین نهاد اجتماعی است که نقش مهمی در شکل‌گیری شخصیت و رفتارهای فرد دارد. مشکلات خانوادگی و نبود مهارت‌های ارتباطی زمینه‌ساز بسیاری از مشکلات فردی و اجتماعی هستند. مددکاری اجتماعی در این سطح با آموزش مهارت‌های ارتباطی، حل تعارض، تقویت روابط مثبت و ارائه راهکارهای حمایتی خانواده را به عنوان یک واحد قدرتمند برای رشد فردی و اجتماعی تقویت می‌کند. این اقدامات باعث می‌شوند افراد در محیط خانواده احساس امنیت و حمایت کنند و توانمندی‌های خود را برای مشارکت موثر در جامعه توسعه دهند.

سطح بعدی، جامعه و فرهنگ است. هیچ فردی به‌صورت جدا از محیط اجتماعی زندگی نمی‌کند. ارزش‌ها، باورها، نهادها و ساختارهای اجتماعی رفتارها، نگرش‌ها و فرصت‌های فرد را تعیین می‌کنند. در این سطح، مددکار اجتماعی عوامل فرهنگی و اجتماعی را تحلیل می‌کند که رشد فرد و گروه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند. فعالیت‌هایی مانند آموزش عمومی، برنامه‌های آگاه‌سازی اجتماعی، مبارزه با تبعیض، حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر و تغییر سیاست‌های اجتماعی در جهت عدالت اجتماعی نمونه‌هایی از مداخلات در این سطح هستند. هدف ایجاد شرایطی است که افراد بتوانند در محیط اجتماعی سالم و حمایتی رشد کنند و ارزش‌های مثبت فرهنگی در جامعه تقویت شوند.

مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ ارتباط میان مشکلات فردی و ساختارهای اجتماعی را روشن می‌کند.
بسیاری از مشکلات روانی و اجتماعی با تمرکز صرف بر فرد حل نمی‌شوند. ریشه‌های آن‌ها در محیط، فرهنگ و ساختارهای اجتماعی قرار دارند. برای مثال، افسردگی یا اضطراب یک فرد ممکن است ناشی از فشارهای اجتماعی، تبعیض، فقر یا عدم دسترسی به فرصت‌های برابر باشد. در چنین شرایطی، مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ به جای تمرکز صرف بر درمان فردی، به بهبود شرایط اجتماعی و فرهنگی می‌پردازد تا تغییرات پایدار ایجاد شود.

یکی از ویژگی‌های کلیدی این رویکرد، نگاه سیستماتیک به انسان و جامعه است. مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ، افراد، خانواده‌ها، گروه‌ها و جامعه را به عنوان اجزای یک سیستم یکپارچه می‌بیند که همه بخش‌ها بر یکدیگر تأثیر دارند. در این رویکرد، کمک به فرد بدون توجه به خانواده و جامعه کامل نیست و تغییرات فرهنگی بدون حمایت فردی مؤثر نیستند. بنابراین، مداخلات همزمان و هماهنگ در سطوح مختلف انجام می‌شوند تا بیشترین تأثیر مثبت حاصل شود.

در عمل، مددکار اجتماعی از ابزارهای مختلف برای شناسایی مشکلات و نیازهای افراد و گروه‌ها استفاده می‌کند. ابزارهایی مانند ارزیابی نیاز، مصاحبه، مشاهده و داده‌های اجتماعی به مددکار امکان می‌دهند تصویری دقیق از وضعیت فرد و جامعه به دست آورد. بر اساس این اطلاعات، برنامه‌های مداخله‌ای طراحی می‌شوند که نیازهای فردی، خانوادگی و اجتماعی را پوشش دهند. این برنامه‌ها شامل آموزش مهارت‌های زندگی، مشاوره فردی و خانوادگی، کارگاه‌های آموزشی گروهی، کمپین‌های آگاه‌سازی اجتماعی و همکاری با نهادهای دولتی و غیردولتی هستند.

توانمندسازی افراد و جامعه از اصول کلیدی این رویکرد است. توانمندسازی یعنی ایجاد ظرفیت برای تصمیم‌گیری، مشارکت در زندگی اجتماعی و حل مشکلات. فرد توانمند می‌تواند با چالش‌ها روبرو شود و نقش فعال در خانواده و جامعه ایفا کند. در سطح اجتماعی، توانمندسازی به ایجاد نهادها، برنامه‌ها و سیاست‌هایی اشاره دارد که فرصت‌های برابر، عدالت اجتماعی و دسترسی به منابع را فراهم کنند. این فرآیند باعث ایجاد تغییرات پایدار و کاهش نابرابری‌ها در جامعه می‌شود.

مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ به توسعه فرهنگی و اجتماعی نیز توجه دارد. فرهنگ شامل ارزش‌ها، باورها، رفتارها و نمادهای مشترک جامعه است که رفتار و نگرش افراد را شکل می‌دهند. تغییرات فرهنگی تأثیر بسزایی در کاهش مشکلات اجتماعی دارند. برای مثال، تغییر نگرش جامعه نسبت به حقوق کودکان، زنان، سالمندان یا گروه‌های آسیب‌پذیر باعث کاهش تبعیض و خشونت و ارتقای عدالت اجتماعی می‌شود. مددکار اجتماعی در این سطح نقش تسهیل‌گر و مشاور در تغییرات فرهنگی و ارتقای آگاهی اجتماعی دارد.

همچنین تعامل فعال با نهادها و سازمان‌های اجتماعی برای موفقیت این رویکرد ضروری است. موفقیت بدون همکاری با مدرسه، مرکز بهداشت، سازمان‌های مردم‌نهاد و نهادهای دولتی امکان‌پذیر نیست. مددکار اجتماعی با ایجاد شبکه‌های حمایتی و همکاری بین سازمان‌ها، منابع و خدمات لازم را برای افراد و جامعه فراهم می‌کند. این شبکه‌ها تضمین می‌کنند که مداخلات هماهنگ و مؤثر اجرا شوند و افراد در مسیر رشد و توانمندسازی تنها نمانند.

مزیت دیگر این رویکرد، پیشگیری از مشکلات و کاهش آسیب‌ها است. مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ تنها به حل مشکلات موجود نمی‌پردازد و با شناسایی عوامل خطر، آموزش مهارت‌ها، تقویت ارزش‌های مثبت و اصلاح ساختارهای اجتماعی از بروز مشکلات جدید جلوگیری می‌کند. پیشگیری در سطح فردی شامل آموزش مهارت‌های مقابله‌ای و روانی است و در سطح اجتماعی شامل تغییر نگرش‌ها، ایجاد سیاست‌های حمایتی و ارتقای عدالت اجتماعی می‌شود.

تأکید بر عدالت اجتماعی از ویژگی‌های مهم مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ است. بسیاری از مشکلات اجتماعی ناشی از نابرابری، تبعیض و دسترسی نابرابر به منابع هستند. مددکار اجتماعی با شناسایی گروه‌های آسیب‌پذیر، مبارزه با تبعیض و ایجاد فرصت‌های برابر نقش مهمی در تحقق عدالت اجتماعی ایفا می‌کند. عدالت اجتماعی به نفع افراد است و انسجام و سلامت جامعه را تقویت می‌کند و محیطی سالم و حمایتی برای رشد انسان‌ها فراهم می‌آورد.

مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ یک رویکرد جامع، علمی و انسانی است که تلاش می‌کند انسان‌ها را در تمام ابعاد زندگی حمایت کند.
این رویکرد با ترکیب مداخلات فردی، خانوادگی و اجتماعی، ایجاد تغییرات فرهنگی و ارتقای عدالت اجتماعی، مسیر رشد و توانمندسازی افراد و جامعه را همزمان دنبال می‌کند. تمرکز بر فرد، خانواده، گروه و جامعه همراه با توجه به فرهنگ و ارزش‌ها، این رویکرد را به یک روش قدرتمند برای ارتقای رفاه انسان‌ها و توسعه پایدار جامعه تبدیل کرده است.

 با توجه به پیچیدگی‌های جهان امروز و چالش‌های متعدد اجتماعی و فرهنگی، مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ اهمیت ویژه‌ای دارد. این رویکرد نشان می‌دهد انسان‌ها موجوداتی مستقل نیستند و بخشی از شبکه گسترده‌ای از روابط، ارزش‌ها و نهادها هستند. موفقیت فرد بدون توجه به جامعه و فرهنگ امکان‌پذیر نیست. رویکردی که همزمان به نیازهای فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی می‌پردازد، مسیر موفقیت پایدار و تغییرات مثبت را هموار می‌سازد.

مددکاری اجتماعی از فرد تا فرهنگ با ماموریت ملی تاب‌آوری فرهنگی هویت‌محور همسو است و هدف آن ایجاد تعادل میان توسعه فردی و حفاظت از ارزش‌ها و هویت فرهنگی جامعه است. این رویکرد بر اهمیت تعامل میان فرد و محیط اجتماعی، خانواده، گروه‌ها و ساختارهای فرهنگی تأکید دارد و تلاش می‌کند که رفاه انسان‌ها در تمام سطوح زندگی تضمین شود. مددکاری اجتماعی در این چارچوب به حل مشکلات شخصی محدود نمی‌ماند و بر زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی که رفتار، نگرش و فرصت‌های افراد را شکل می‌دهند نیز توجه دارد.