مصرف سیگار یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای سلامت انسان در سراسر جهان به شمار می‌رود. با وجود آگاهی عمومی درباره زیان‌های سیگار، همچنان میلیون‌ها نفر به مصرف آن ادامه می‌دهند. سیگار حاوی بیش از هفت هزار ماده شیمیایی مضر است که بسیاری از آن‌ها سرطان‌زا بوده و به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم سلامت جسم و روان فرد را تهدید می‌کنند. مضرات سیگار تنها به فرد مصرف‌کننده محدود نمی‌شود، بلکه اطرافیان و جامعه را نیز درگیر عواقب جدی می‌کند.

از مهم‌ترین عوارض مصرف سیگار می‌توان به بیماری‌های قلبی و عروقی اشاره کرد. نیکوتین و مونوکسیدکربن موجود در دود سیگار باعث تنگ شدن عروق، افزایش فشار خون و بالا رفتن ضربان قلب می‌شوند. این فرایندها خطر سکته قلبی و مغزی را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهند. همچنین مصرف طولانی‌مدت سیگار نقش مهمی در بروز انواع سرطان‌ها به‌ویژه سرطان ریه، دهان، حنجره و مری دارد.

سیگار تأثیرات مخربی بر سیستم تنفسی نیز دارد. ابتلا به بیماری‌هایی مانند برونشیت مزمن، آمفیزم و کاهش ظرفیت ریه از پیامدهای شایع مصرف دخانیات است. افراد سیگاری معمولاً با تنگی نفس، سرفه‌های مداوم و خستگی زودرس مواجه می‌شوند که کیفیت زندگی آن‌ها را به‌شدت کاهش می‌دهد.

عواقب مصرف سیگار تنها جسمی نیست و سلامت روان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. وابستگی به نیکوتین می‌تواند اضطراب، تحریک‌پذیری و نوسانات خلقی را تشدید کند. مطالعات نشان می‌دهد شیوع افسردگی و استرس مزمن در افراد سیگاری بیشتر از افراد غیرسیگاری است. علاوه بر این، سیگار به‌عنوان یک راه‌حل کاذب برای کاهش تنش، فرد را در چرخه‌ای از وابستگی و آسیب روانی گرفتار می‌کند.

از دیگر مضرات سیگار می‌توان به پیری زودرس پوست، کاهش توان باروری، اختلال در عملکرد جنسی و تضعیف سیستم ایمنی بدن اشاره کرد. همچنین دود سیگار برای اطرافیان، به‌ویژه کودکان، خطر ابتلا به بیماری‌های تنفسی و قلبی را افزایش می‌دهد.

در مجموع، مصرف سیگار یک تهدید جدی برای سلامت فردی و اجتماعی است. پیشگیری، افزایش آگاهی و حمایت از ترک سیگار می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سلامت عمومی و کاهش بار بیماری‌ها در جامعه ایفا کند.

طبق تحقیقات سازمان جهانی بهداشت در هر ‌٨ ثانیه یک نفر در دنیا به علت استعمال دخانیات جان خود را از دست می‌دهد. نتایج تحقیقات حاکی از آن است چنانچه افراد در سنین نوجوانی شروع به مصرف سیگار کنند (بیش از ‌٧٠ درصد موارد سیگاری شدن در این مرحله اتفاق می‌افتد) و مدت ‌٢٠ سال یا بیشتر به این عمل ادامه بدهند بین ‌٢٠ تا ‌٢۵ سال زودتر از افرادی که به هیچ‌وجه در زندگی سیگار نکشیده‌اند، خواهند مرد.

عواقب مصرف سیگار

تنها سرطان ریه یا بیماریهای قلبی پیامدهای استعمال دخانیات نیست بلکه مجموعه‌ای از مسایل و مشکلات بهداشتی در ارتباط با مصرف مواد دخانی وجود دارد که می‌تواند به لحاظ شرایط جسمانی و مقاومت ایمنی در افراد سیگاری بروز می‌کند، که برخی از آنها عبارتند از:
‌١- از دست دادن موها
با تضعیف سیستم ایمنی افراد سیگاری در اثر مصرف مواد دخانی، بدن این افراد مستعد ابتلا به انواع بیماریها از جمله «لوپوس اریتماتوز» می‌شود که این بیماری می‌تواند عامل از دست دادن موها، ایجاد زخم‌ در دهان، جوش‌های پوست روی صورت، سر و دست‌ها شود.
‌٢ – آب مروارید (کاتاراکت)
افراد سیگاری ‌۴٠ درصد بیش از افراد دیگر در معرض ابتلا به آب مروارید، کدر شدن عدسی چشم و ممانعت از عبور نور و در نهایت نابینایی هستند.
‌٣ – چین و چروک
استعمال دخانیات باعث از بین بردن پروتئین‌های انعطاف دهنده پوست می‌شود؛ همچنین باعث تحلیل بردن ویتامین A و محدود کردن جریان خون در عروق پوست می‌گردد.
پوست افراد سیگاری خشک و دارای خطوط و چین خوردگی‌های ریزی در اطراف لبها و چشمهاست.
‌۴ – ضایعات شنوایی
افراد سیگاری ‌٣ برابر بیش از افراد غیر سیگاری به عفونت گوش میانی دچار می‌شوند.
‌۵ – سرطان پوست
افراد سیگاری ‌٢ برابر بیشتر از افراد غیر سیگاری در معرض خطر ابتلا به نوعی سرطان پوست (پوسته پوسته شدن، برجستگی روی پوست) قرار دارند
‌۶ – فساد دندانها
افراد سیگاری ‌۵/١ مرتبه بیشتر از افراد غیر سیگاری در معرض خطر از دست دادن زودرس دندانها هستند.
‌٧ – پوکی استخوان
منواکسید کربن یکی از اصلی‌ترین گازهای سمی در خروجی اگزوز اتومبیل و دود سیگار است، میل ترکیبی این گاز با خون بسیار بالاتر از اکسیژن است. این گاز باعث کاهش قدرت عمل اکسیژن در خون افراد سیگاری حرفه‌ای تا ‌١۵ درصد می‌شود.
استخوان‌های افراد سیگاری تراکم خود را از دست داده و به راحتی شکسته می‌شود همینطور زمان التیام یافتن و جوش خوردن آنها پس از شکستگی تا ‌٨٠ درصد افزایش پیدا می‌کند.
‌٨ – بیماریهای قلبی
بیماریهای قلبی ـ عروقی ناشی از استعمال دخانیات بیش از ‌۶٠٠ هزار نفر را در سال در کشورهای توسعه یافته از بین می‌رود استعمال دخانیات باعث افزایش ضربان قلب، بالا رفتن فشار خون، افزایش خطر ابتلا به فشار خون بالا و گرفتگی عروق و نهایتا ایجاد حمله قلبی و سکته می‌شود.
‌٩ – زخم معده
استعمال دخانیات مقاومت معده را در برابر باکتریها پایین می‌آورد؛ همچنین باعث تضعیف معده در خنثی سازی اسید معده و مقاومت در برابر آن بعد از غذا خوردن و بر جای ماندن باقیمانده اسید در معده و در نتیجه تخریب دیواره آن می‌شود.
زخم معده افراد سیگاری به سختی درمان می‌شود و احتمالی بهبودی آن تا زمانی که فرد سیگاری اکثرا اندک است.
‌١٠- تغییر رنگ انگشتان
قطران موجود در دود سیگار در اثر استعمال مستمر دخانیات روی انگشتان و ناخنها جمع شده و باعث تغییر رنگ آنها به قهوه‌ای مایل به زرد می‌شود.
‌١١ – سرطان رحم و سقط جنین
مصرف سیگار در دوران بارداری می‌تواند باعث افزایش خطر زایمان نوزاد با وزن کم و بروز مسایل بهداشتی در آینده شود. سقط جنین در مادران سیگاری ‌٢ تا ‌٣ برابر بیشتر است
‌١٢ – تغییر شکل دادن سلولهای جنسی در مردان
استعمال دخانیات باعث کاهش تعداد اسپرم و کاهش جریان خون در آلت تناسلی مردان و ناتوانی جنسی در این افراد می‌شود. ناباروری جنسی در مردان سیگاری نیز متداول‌تر از افراد غیر سیگاری است.
‌١٣ – سرطان
بیش از ‌۴٠ عنصر سرطانزا در دود سیگار وجود دارد احتمال سرطان ریه ‌٢٢ مرتبه بیشتر از افراد غیر سیگاری است.
طبق تحقیقات بی شماری که انجام شده است در صورت ادامه مصرف سیگار و سایر دخانیات توسط افراد سیگاری، احتمال مبتلا شدن آنها به انواع سرطان‌های دیگر از قبیل زبان، دهان، غدد، بزاق و حلق (‌۶ تا ‌٢٧ برابر)، سرطان بینی (‌٢ مرتبه بیشتر)، گلو (‌١٢ مرتبه)، مری (‌٨ تا ‌١٠ برابر)، حنجره (‌١٠ تا ‌١٨ برابر)، معده (‌٢ تا ‌٣ برابر)، کلیه (‌۵ برابر)، آلت تناسلی مرد (‌٢ تا ‌٣ برابر)، لوزالمعده (‌٢ تا ‌۵ برابر) مقعد (‌۵ تا ‌۶ مرتبه) وجود دارد.